Mity o sztucznej inteligencji - debunking

Kiedy fikcja miesza się z rzeczywistością

Sztuczna inteligencja jest dziś wszędzie — od naszych smartfonów po giełdy papierów wartościowych. Niestety, narastają też mity na jej temat. Rozpowszechniane przez media, Hollywood i nieodpowiedzialne rozmowy w przestrzeni publicznej, budują one fałszywy obraz rzeczywistości. A to ma konsekwencje — wpływa na nasze decyzje i na to, jak odnosimy się do technologii, która zmienia nasz świat.

Dzisiaj pozbędziemy się pięciu najpopularniejszych mitów o sztucznej inteligencji. Oddzielimy fakty od fikcji, wyjaśniając, co naprawdę się dzieje za kulisami technologii.

Mit 1: "AI przejmie wszystkie prace i spowoduje masowe bezrobocie"

Co mówi mit?

Wyobrażenie sobie jest łatwe: roboty przejmą nasze biurka, fabryki, sklepy. Wszyscy stracą pracę. To bardzo popularna opowieść — pojawiła się w każdym artykule prasowym i filmie naukowym. Jest jednak fałszywa, choć rozumiem, że niepokojąca.

Dlaczego wierzymy w ten mit?

Po pierwsze, wybrane przykłady historyczne. Na przykład pojawienie się maszyn tkackich spowodowało zmianę rynku pracy w przemyśle tekstylnym. Jednak między wytwórstwem tkanin, a AI jest różnica.

Po drugie, media preferują scenariusze katastroficzne. "Technologia zabierze wszystkim pracę" — czyta się lepiej niż "technologia zmieni charakter pracy". To po prostu chwytliwa fraza na nagłówki artykułów, "click-bait".

Rzeczywistość: Historia nas poucza

Każda większa zmiana technologiczna — od wprowadzenia kolei żelaznej, poprzez prąd elektryczny, aż po internet — wywoływała te same obawy. I co się stało? Zniknęły niektóre zawody, ale pojawiło się znacznie więcej nowych.

Kiedy pojawił się komputer, wszyscy mówili, że zniknie praca biurowa. I faktycznie — praca w biurze zmieniła się drastycznie. Jednak nie zniknęła. Zamiast pisania listów na maszynie do pisania pojawiły się skomplikowane systemy komunikacji, bazy danych, edytory tekstu i wiele innych. Praca ewoluowała.

To samo dzieje się obecnie z AI. Copywriterzy nie znikną — zmienią swoją rolę. Zamiast pisać zwykłe artykuły, będą redagować teksty stworzone przez systemy AI, nadawać im charakter, strategię i autentyczność. Wymaga to od nas nowych umiejętności, ale tak zawsze było w przypadku technologicznych przesunięć.

Eksperci ekonomiczni, którzy badali to zjawisko rzetelnie, stwierdzają jednoznacznie: sztuczna inteligencja będzie tworzyć więcej możliwości zatrudnienia, niż zniszczy. Pytanie nie brzmi "czy zachowamy pracę", ale raczej "czy się przeszkolimy i zaadaptujemy".

Mit 2: "AI ma świadomość i myśli jak ludzie"

Co mówi mit?

ChatGPT odpowiada na pytania w sposób "inteligentny". Często jego odpowiedź wygląda elegancko. Czasem wydaje się nawet, że "rozumie" nasze emocje. Stąd wyciągamy wniosek: to urządzenie, które myśli. Może nawet odczuwa. Być może posiada świadomość.

To jeden z najpopularniejszych mitów, ponieważ jest niezwykle atrakcyjny — chcemy wierzyć w taką możliwość. Przemysł filmowy wykorzystywał ten temat przez dziesięciolecia.

Dlaczego wierzymy w ten mit?

Sztuczna inteligencja jest niezwykle zdolna w naśladowaniu tej prawdziwej, żywej. To jej zasadnicze zadanie! Jeśli robi to doskonale, naturalne jest myślenie: "Komputer zaczął rozumować!"

Postaram się wytłumaczyć poprzez analogię: to jak wytrawny iluzjonista, prestidigitator, który wspaniale wykonuje sztuczki — patrzysz i myślisz, że faktycznie dzieje się to, na co to wygląda. Jednak to jest tylko iluzja, bez umniejszania zdolności artysty.

Rzeczywistość: Statystyka, nie myślenie

ChatGPT i podobne modele to wysoce złożone systemy analizy probabilistycznej.

Wyjaśniam to zawsze w następujący sposób: wyobraź sobie ogromną bibliotekę tekstu — miliardy stron książek, artykułów, rozmów. Sztuczna inteligencja przeanalizowała wszystkie te teksty i nauczyła się: "Po słowie «cześć» zwykle przychodzi «jak się masz?». Po słowie «kocham» zwykle przychodzi określenie emocji."

To jest używanie zapamiętanych wzorców, a nie myślenie. Jaka jest różnica? Myślenie to rozumienie przyczyny. Świadomość to poczucie istnienia. Sztuczna inteligencja tego nie posiada.

Przywołam prosty przykład: Jeśli spytasz AI "Ile nóg ma pies?" — odpowie prawidłowo, ponieważ analizowała miliardy tekstów, nauczyło się że pies ma 4 nogi. AI po prostu rozpoznała statystyczną relację między słowami "pies" i "cztery nogi".

Mit 3: "AI zawsze daje obiektywne, bezstronne odpowiedzi"

Co mówi mit?

Komputer nie posiada emocji. Sztuczna inteligencja to matematyka. Matematyka nie kłamie. Zatem sztuczna inteligencja musi być obiektywna i bezstronna.

To logiczne rozumowanie, lecz oparte na błędnym założeniu.

Dlaczego wierzymy w ten mit?

Przyzwyczailiśmy się postrzegać komputery jako maszyny "działające na zasadzie czystej logiki". Poza tym — chcemy wierzyć, że istnieje jakiś arbitraż ponad ludzkimi stronniczościami. To daje nam poczucie bezpieczeństwa.

Rzeczywistość: AI uczy się uprzedzeń od nas

Oto kluczowa prawda: Sztuczna inteligencja uczy się z danych pochodzących od ludzi. Dane utworzone przez ludzi zawierają ludzkie uprzedzenia.

Konkretny przykład: Kilka lat temu odkryto, że system sztucznej inteligencji Amazon przeznaczony do rekrutacji pracowników dyskryminował kobiety. Dlaczego? Ponieważ uczył się na historycznych danych rekrutacyjnych, gdzie mężczyźni dominowali w branży technologicznej. Sztuczna inteligencja "nauczyła się" tego wzorca i próbowała go utrwalać.

To nie jest błąd systemu — to lustro naszych społecznych uprzedzeń.

Inny przykład: System oceniający ryzyko ponownego popełnienia przestępstwa przez więźniów (używany w sądach amerykańskich) lepiej oceniał przestępców o jasnej karnacji, ponieważ uczył się na historycznych danych aresztowań, które same w sobie były obarczone uprzedzeniami rasowymi.

Dlatego odpowiedzialne firmy tworzące sztuczną inteligencję ciągle weryfikują swoje systemy — poszukują uprzedzeń, testują na różnych grupach społecznych, próbują to naprawiać. To nie jednorazowa praca, ale proces ciągły.

Mit 4: "Sztuczną inteligencję można po prostu wyłączyć, jeśli okaże się zagrożeniem"

Co mówi mit?

Jeśli sztuczna inteligencja stanie się niebezpieczna — cóż, wyłączymy ją. Problem rozwiązany. Opiera się to na założeniu, że sztuczna inteligencja to coś wyizolowanego, co można wyłączyć jednym przełącznikiem.

Dlaczego wierzymy w ten mit?

Ponad trzydzieści lat filmów pokazało nam obrazy Terminatora, którego można zniszczyć. Hollywood preferuje proste rozwiązania. Poza tym — intuicyjnie myślimy, że każde urządzenie można wyłączyć. Więc po co się martwić?

Rzeczywistość: Infrastruktura rozproszona i zintegrowana

Tutaj muszę powiedzieć trudną prawdę: współczesne systemy sztucznej inteligencji są rozproszone w całej globalnej infrastrukturze. Rozwój sztucznej inteligencji wciąż trwa, i nabiera tempa. Nie da się tego wyłączyć tak jak lampy w salonie.

Wyobraź sobie: Systemy sztucznej inteligencji uczestniczą w transakcjach giełdowych (wykonując tysiące zadań na sekundę), zarządzają siecią elektryczną, czuwają nad bezpieczeństwem lotnisk. Wyłączenie sztucznej inteligencji oznaczałoby zapaść całej infrastruktury. Nie byłoby prądu, transportu, komunikacji — życie społeczne jakie znamy zatrzymałoby się.

To nie jest kwestia naciśnięcia przycisku, lecz zmuszenia samego siebie do życia bez współczesnej cywilizacji. Nikomu to się nie podoba — włączając rządy i korporacje.

Zatem rzeczywisty problem nie brzmi "czy możemy wyłączyć", ale "jak kontrolujemy sztuczną inteligencję, zanim się okaże niebezpieczna?" To znacznie trudniejsze — wymaga nadzoru, regulacji, audytów. To przypomina sposób, w jaki regulujemy elektrownie jądrowe: nie wyłączamy ich, ale jako ich projektant i użytkownik, obserwujemy z niezwykłą uwagą.

Mit 5: "Bardziej zaawansowana sztuczna inteligencja to zawsze lepsze rozwiązanie dla każdego problemu"

Co mówi mit?

Nowy ChatGPT jest większy i bardziej zaawansowany niż poprzednie modele — zatem musi być lepszy dla wszystkiego. Rozmach równa się jakości. Większy model to zawsze lepszy model.

Dlaczego wierzymy w ten mit?

To naturalne myślenie: Większy silnik — pojazd jeździ szybciej. Większy telewizor — lepiej widać film. Większy budżet — lepszy film. W naturze wielkość często oznacza lepsze wyniki. Lecz technologia nie zawsze tak działa.

Rzeczywistość: Czasem rozwiązanie małe i specjalistyczne wygrywa

Pozwól mi wprowadzić ważne pojęcie zwane "efektem skali" — błędem polegającym na założeniu, że większa skala zawsze jest lepsza.

Przykład z medycyny: Duży model sztucznej inteligencji (trenowany na miliardach danych o pacjentach na całym świecie) może być gorszy w diagnozowaniu konkretnej choroby niż niewielki, specjalistyczny system trenowany wyłącznie na przypadkach tej konkretnej choroby przez dziesięć lat. Precyzja wygrywa z rozmachem.

Przykład praktyczny: Duży model sztucznej inteligencji kosztuje miliony dolarów rocznie w zużyciu energii elektrycznej (serwery wymagają znacznego zasilania). Mały model specjalistyczny kosztuje ułamek tego. Jeśli mały model wykonuje dokładnie to samo — mały wygrywa, ponieważ matematyka, fizyka i ekonomika to nauki proste.

Przykład z praktyki prawniczej: Systemy sztucznej inteligencji do analizy umów muszą znać subtelności prawa. Duży model ogólny — ChatGPT — może halucynować, wymyślać rzeczy, ponieważ nie był trenowany specjalistycznie na precedensach sądowych, zamiast tego naczytał się mnóstwo błędnych teorii z innych źródeł. Natomiast mały model trenowany wyłącznie na orzeczeniach sądowych będzie znacznie dokładniejszy.

Wniosek: "Zaawansowany" nie oznacza "lepszy dla ciebie". Oznacza "bardziej skomplikowany i droższy". Czasem potrzebujesz narzędzia do konkretnego zadania, a nie uniwersalnego multitoola.

Sztuczna inteligencja jako narzędzie, a nie "lekarstwo na wszystko"

Mity istnieją, ponieważ sztuczna inteligencja rzeczywiście zasługuje na uwagę i pewną dozę ostrożności. Musimy dbać o bezpieczeństwo i prywatność. To technologia, która zmienia nasz świat. To normalne, że przeżywamy rozmaite emocje.

Jednak emocje nie równają się rzeczywistości.

Rzeczywistość brzmi mniej dramatycznie, ale jest bardziej użyteczna: sztuczna inteligencja to narzędzie — potężne, czasem wymagające ostrożności, zawsze potrzebujące ludzkiego nadzoru. Podobnie jak elektryczność, samochód czy reaktor jądrowy.

AI nie przejmie naszych prac, ponieważ będziemy je adaptować. Nie posiada świadomości, bo to system statystyczny. Nie jest obiektywna, ponieważ odzwierciedla naszą społeczność. Nie można jej wyłączyć jednym gestem, bo nie jest izolowana, i jest związana z wieloma pozornie autonomicznymi systemami. I większe nie zawsze oznacza lepsze, ponieważ zależy od konkretnego problemu.

Wniosek jest prosty: bądźmy mądrzy, sceptyczni, ale nie popadajmy w paranoję. Pozwól sobie na ciekawość, zadawaj krytyczne pytania. To uczciwe podejście do każdej technologii, która zmienia nasz świat.

Sztuczna inteligencja nie jest przyszłością — już tutaj jest. Zamiast wierzyć mitom i nadawać im siłę, lepiej nauczyć się jak działa AI i przynajmniej spróbować ją zrozumieć. A potem nauczyć się używać jej na swój pożytek.

Możesz rozpocząć swoją przygodę z AI od ebooka "AI w slużbie człowieka" dostępnego na stronie https://transformacja.com.pl/ai-w-sluzbie-czlowieka-ebook.